logo

fb youtube rss

Σύνδεση


ΑΠ’ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Μ. ΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ «ΘΑΥΜΑ ή ΑΠΑΤΗ ΤO ΑΓΙΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ» ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠ’ ΤΟ "ΧΑΜΕΝΟ" ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΥ ΚΟΡΑΗ: «ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΟΙΣ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ». ΜΕΡΟΣ Β

 

ΜΕΡΟΣ Β

Κ.  Επρεπε πρωτον, επειδη γνωριζεις καλα την ελληνικην γλωσσαν, να μη πιστευσης αλλον παρα τους οφθαλμους σου, παραβαλλων την επιστολην με τα λοιπα του Γρηγοριου συγγραμματα, και ουτω να κρινης, αν το υφος αυτων συμφωνη.  Έπειτα, αν είχες χρειαν και μαρτύρων, να πιστευσης τους ενδοξους κριτικους, και οχι Καρδιναλιους και ΙησουÀτας .

Φ. Λεγε με, επειδη δεν ενθυμουμαι καλα την επιστολην, Τι απεκριθη ο Γρηγοριος εις τον ερωτησαντα φιλον του; τουτο επιθυμω να μαθω.

Κ. Τον παραγγελλει οχι μονον να μην υπαγη αυτος, αλλα να συμβουλευη και τους αλλους να απΕχωσιν απο το ταξειδιον της  Ιερουσαλημ[1], ως πλειοτερας βλαβης παρα ψυχικης ωφελειας προξενον, δια τα εκει συμβαινοντα τοτε πολλα ατοπα...

Φ. Τα οποια σημερον ειναι και πλειοτερα και χειροτερα.

Κ. Εις ολην ταυτην την επιστολην λαλει περι αλλων σημειων της εκει παρουσιας του Χριστου, ενεργηθεντων εις τον καιρον των Αποστολων, περι δε του αγιου φωτος δεν λεγει τιποτε. Πως σε φαινεται τουτο;

Φ. Παραξενον.

Κ.  Ακουσε παραξενωτερον αλλο. Αυτος ο ολιγον αρχαιοτε­ρος του Χρυσοστομου Πατριαρχης  Ιεροσολυμων Κύριλλος...

Φ. Τον συγγραφεα των Κατηχήσεων λεγεις.

Κ. Ναι, τον Κατηχητην Κύριλλον.

Φ. Επειδη ητο Πατριαρχης  Ιεροσολυμων, επειδη εκατήχει εις τα  Ιεροσολυμα, πιθανον οτι εις τας κατηχήσεις του λεγει τι και περι του αγιου φωτος.

Κ. Ουδε γρυ, φιλε.

Φ. Εξετασες τους Δυτικους πατερας;

Κ. Καλα μ´ ενθεμισες τους Δυτικους, εις εξ αυτων, ο  Ιερω­νυμος, διετριψε πολυν καιρον εις την  Ιερουσαλημ και απεθανεν εις την Βηθλευμ, και ομως, ουδ αυτος δεν ιδε το αγιον φως.  Εξεναντιας, γραφων προς Παυλινον τινα, οστις εμελετα να υπαγη εις την Ιερουσαλημ, τον συμβουλευει να απεχη απο το ταξειδιον.

Φ. Ιδου λοιπον τεσσαρες απο Χριστου εκατονταετηριΔυσ, εις τας οποιας δεν ονομαζεται το μεγα τουτο θαυμα.

Κ. Μη φοβηθης να προσθεσης και τεσσαρας αλλας τας ακολουθους.

Φ. Τουτο καμνει δυσκολωτεραν την αποριαν. Ποτε λοιπον ηρχισε να φαινεται φως εις τον ταφον του Χριστου; Τις πρωτος εγινεν αρχηγος της δειξεως του;

Κ. Δεν ειναι δυνατον ουτε τον αρχηγον, ουτε τον καιρον της πρωτης αυτου δειξεως, η μαλλον πλασεως, ακριβως να διορισημεν. Τουτο μονον μας λεγει η ιστορια, ποτε πρωτον ηκουσθη ονομα αγιου φωτος.

Φ. Ποτε;

Κ. Κατα την εννατην εκατονταετηριδα.

Φ. Τις πρωτος απο τους αγιοταφιτας το ωνομασε;

Κ. Δεν ητο αγιοταφιτης, αλλ ενας απο της Δυτικης εκκλη­σιας τους Μοναχους.

Φ.  Α!  Α!  Α!

Κ. Εις τι απορεις, και τι θαυμαζεις;

Φ. Μ´ εκαμες να υποπτευωμαι, μη μας επλασαν το θαυμα οι Δυτικοι, επειδη και πρωτοι το ωνομασαν.

Κ. Δεν ειναι ατοπος η υποψια σου, μάλιστα αν παρα­τηρησημεν, οτι κανεις απο τους ζησαντας εις το μεταξυ διαστημα της τεταρτης και της δωδεκατης εκατονταετηριδος Ανατολικους Πατερας, τον Θεοδωρητον, τον Ιλαριον, τον Ισιδωρον, τον Βασιλειον Σελευκειας, Ιωαννην τον Δαμασκηνον, αυτον τον σοφωτατον Πατριαρχην της Κωνσταντινουπόλεως Φωτιον, και τους καθεξης, οτι κανεις λεγω απ αυτους δεν εγνωρισεν ουδ  ωνομασεν αγιον φως.

Φ. Ειπε με λοιπον τον Δυτικον Μοναχον, ποτε και πως το ωνειρευθη.

Κ. Ωνομαζετο Βερναρδος, Γαλλος το γένος, Μοναχος του ταγματος των Βενεδικτειων, απο το περιφημον Μοναστηριον του ορους αγιου Μηχαηλ [2]. Κατα το 870 ετος υπηγεν εις την Ιερουσαλημ (οτε η  Ιερουσαλημ ειχε περασειν εις των Σαρακηνων τας χειρας), εις προσκυνησιν του αγιου ταφου. Εκειθεν επιστρεφων ο Βερναρδος ουτος, εδιηγηθη και το θαυμα του αγιου φωτος, ως μαρτυς αυτοπτης, και ως ενεργουμενον συνηθως κατέτος, το μεγα σαββατον.

Φ. Ιδου λοιπον εγινετο το θαυμα και προ του Βερναρδου.

Κ. Ουδ εγω σε ειπα, οτι πρωτος πρωτην φοραν το ιδεν ο Βερναρδος· αλλ  οτι απ  αυτου πρωτου το στομα ηκουσθη και εις την Ανατολην και εις την Δυσιν τονομα του αγιου φωτος. Σημειωσε μονον ακριβως το ετος 870, διοτι εκ τουτου εχομεν να ανακαλεψωμεν και την αρχην του θαυματος.

Φ. Συμπιπτει σχεδον με τους χρονους του Πατριαρχου Φωτιου [3].

Κ. Τον οποιον ιδαμεν οτι δεν εγνωριζε το θαυμα. Ποτε επηραν οι Σαρακηνοι την  Ιερουσαλημ απο τους  Ρωμαιους Αυτοκρατορας;

Φ. Εις τας αρχας της εβδομης εκατονταετηριδος (λεγει η ιστορια), οτε ηρημωσαν και τας μεγαλοπρεπεις οικοδομας και τας εκκλησιας, οσας εκτισεν ο Μεγας Κωνσταντινος και η μητηρ αυτου  Ελενη.

Κ. Προσθες και οσας αλλας, μετα σχεδον 110 ετη, εκτισεν η χωρισμενη απο τον ανδρα της Θεοδοσιον τον δευτερον, δι  υποψιαν μοιχειας, Αυτοκρατορισσα Ευδοκια. Καί ομως ουτε λεγεται, ουτ  ακουεται το θαυμα του αγιου φωτος εις την ιστοριαν των τοσων λαμπρων στολισμΟτων, τα οποια εγιναν αφορμη να συντρΕχωσιν εις την  Ιερουσαλημ προσκυνηται και απο την Δυσιν, εως ολην την εκτην εκατονταετηριδα.  Η συμβασα επειτα ερημωσις αυτων απο τους Σαρακηνους επαυσε και τους προσκυνητας, εως προς τα τελη της ογδοης, οτε ο Αυτοκρατωρ της Δυσεως Μεγας Καρολος (Charlemagne), λαβων την αδειαν απο τον τοτε Καλιφαν (Calife), τον περιβοητον Ααρων Αλ  Ρασχιδ, εστολισε παλιν την  Ιερου­σαλημ με εκκλησιας και μοναστηρια, και ανανεωσε τον ζηλον των προσκυνητων, πλειοτερων ομως τωρα απο την Δυσιν παρα απο την Ανατολην.

Φ. Δια τι πλειοτερων απο την Δυσιν;

Κ. Πρωτον μεν, διοτι ητο Δυτικος Αυτοκρατωρ ο ανα­καινιστης, και Δυτικοι οι κρατουντες τα ανακαινισθεντα ιερεις και Μοναχοι, επειτα και διοτι εκυοφορειτο τοτε το μελλον μετ´ ολιγους χρονους να γεννηθη σχισμα των δύο εκκλησιων. Καθως οι δύο Αυτοκρατορες της Ανατολης και της Δυσεως δεν εκαλοβλεπαν ενας τον αλλον, παρομοια και απο τους δύο  Ιεραρχας, της νεας και της πρεσβυτερας, Ρω­μης, ο Πάπας δεν υποφερε ν´ ακουη τον Πατριαρχην της Κωνσταντινουπόλεως επονομαζομενον Οικουμενικον, και ουτος παλιν τον Παπαν, Καθολικον  Ακρον  Αρχιερεα.

Φ.  Οθεν εμειναν οι Δυτικοι μονοι σχεδον κτητορες και κεριοι του αγιου ταφου.

Κ.  Οχι ομως αταραχοι δια παντος.

Φ. Τις τους εταραξε;

Κ.  Ο θανατος του Καλιφα, και μετ  ολιγον του Καρολου[4], των οποιων η φιλια εσωζε και την ησυχιαν των αγριων εκεινων τοπων. Αφου εκεινοι απεθαναν, οι  Αραβες ηρχισαν τας συνηθεις ληστειας και καταδρομας, αι οποιαι φυσικα ωλιγοστευσαν τον αριθμον των προσκυνητων, και επομενως τα κερδη των Λατινων Μοναχων...

Φ. Μεγαλην δυστυχιαν των Μοναχων με λεγεις· αλλα δεν βλεπω ακομη το αγιον φως, ουδε...

Κ. Αυτο εμελλα να σε δειξω, αν δεν εδιεκοπτες τον λογον μου. Οι Μοναχοι, ως φρονιμοι, δεν ηργησαν να θεραπευσωσι την δυστυχιαν, επινοήσαντες το θαυμα του αγιου φωτος. Τουτο και των ηλιθιων Αραβων την αγριοτητα ηλπιζετο να μετριαση οπωσουν, και των προσκυνητων τον ηλιθιον ζηλον να ενισχυση.

Φ. Δεν ειχα λοιπον αδικον (αν εικαζης ορθως) υποπτευομενος αρχηγους του θαυματος τους Δυτικους.

Κ.  Η εικασια δεν ειναι ιδική μου.  Ακουσε τι λεγει ενας απο τους εμπειροτερους της εκκλησιαστικης ιστοριας νεωτερους θεολογους· «Η αρχη του φωτος τουτου συμπιπτει με τους χρονους του Μεγαλου Καρολου. Ο Καρολος, καθως ειναι γνωστον εις τους γνωριζοντας τας πραξεις του Αυτοκρατορος τουτου, εζήτησε δια πρεσβεων την φιλιαν του Ααρων Ρασχιδ, κραταιοτάτου βασιλέως της Περσιας, και Καλιφα των Σαρακηνων, εις τον οποιον τοτε υπετήσσετο η πολις Ιερουσαλήμ, ως και ολη η Παλαιστινη και η Συρια. Λαβων την αδειαν απο τον Ααρων ο Καρολος, εσπουδασε να καμη πολλα νεα εις την  Ιερουσαλήμ, εμβασε τους Λατινους εις το ιερον του αγιου ταφου, εφροντισε να κτιση ξενοδοχειον δια τους ερχομενους προσκυνητας απο την Δυσιν, εσυνήθροισε βιβλιοθήκην, και κατεπλουτισε τον αγιον ταφον και τον περιέχοντα ναον με δωρα.

Παρακινηθέντες εκ τουτων οι Λατινοι εταξειδευαν συχνο­τερα παρα ποτε εις τους αγιους τοπους· μάλιστα επειδη το ταξειδιον εγινετο ευκολωτερον και ασφαλεστερον, δια το προς τον Κάρολον σεβας των Σαρακηνων. Αφου ομως απε­θανεν (809) ο Ααρων, και μετ´ ολιγους χρονους (814) ο Κάρολος, η ευτυχια των προσκυνητων του αγιου ταφου ηλαττωθη παραπολύ. Οι Μωαμεθανοι, επιστρέψαντες εις την προτέραν αυτων φυσιν, ενωχλουσαν και τον αγιον ταφον και τους φυλακας αυτου με παντος ειδους αδικιας, και εμετα­χειριζοντο ως δουλους τους ερχομενους απο την Ευρωπην ξενους.

Ταυτην την δυστυχιαν υποπτευομαι οτι εγινεν αιτια και αφορμη του θαυματος.  Επειδη των προσκυνητων ο αριθμος ωλιγοστευε καθημεραν, δια τον φοβον των κινδυνων του ταξειδιου, τον επικειμενον εκ μερους των εχθρων του χριστιανικου ονοματος, οι φυλακες του αγιου ταφου, μην εχοντες πλέον πως να χορτάσωσι την απληστιαν των Σαρακηνων, και να πληρωσωσι τας ιδιας των χρειας, ενομισαν πραγμα συγχωρημενον να ελαφρενωσι με πλαστον τι θαυμα την δυστυχιαν των, αυξάνοντες πάλιν τον αριθμον των εξωθεν ερχομενων χριστιανων. Και πιστευω, οτι το θαυμα επενοήθη πλέον απο τους τοτε ευρισκομενους εις την Ιερουσαλημ Λατινους, παρα απο τους Συρους, Γραικους, η αλλους της Ανατολης κατοικους... Οι Λατινοι ειναι επιδεξιωτεροι εις τα τοιαυτα· και ταυτην αυτων την επιδεξιοτητα να πλανωσι τον λαον με πλαστα θαυματα, εις τους χρονους του Καρολου μάλιστα, δεν την αρνουνται ουδ  αυτοι οι πλέον λογιοι και πλέον ενάρετοι της εκκλησιας των ανδρες». Πως σε φαινεται του συγγραφεως η εικασια;

Φ. Πολλα πιθανή, και τολμω ειπειν βεβαια. Σε ευχαριστω, οτι εσήκωσες μάγα βάρος απο την ψυχήν μου· οτινος και αν ηναι το πλάσμα, δεν το επλασε βεβαια η εκκλησια μας. Τουτο μονον με λυπει, οτι το εδεχθη. Ποτε επερασεν εις χειρας των Γραικων, η μαλλον των Γραικορωμαιων;

Κ.  Ο χρονος δεν εδιωρισθη ακριβως, συμπεραινετ  ομως απο την ακολουθιαν της  Ιστοριας.  Ιδαμεν οτι η συμβασα μεταβολη των αγιοταφιτικων πραγμάτων, την εννάτην εκατονταετηριδα, μετα τον θάνατον του Ααρων και του Καρολου, εδωκεν αφορμην εις την γεννησιν του θαυματος. Ουτω γεννημένον, το ετρεφαν και το εζωοποι­ουσαν κατ’ Ετος οι τρεφομενοι και τρυφωντες απ  αυτο πατερες του, εως περι τας αρχας της ενδεκάτης εκατοντα­ετηριδος, οτε ο Σουλτάνος της Αιγυπτου, Αχεμ Βαμριλλαχ (Hachem Bamrillah), ακουσας οτι εγινετο με δολον των ιερέων, θαυμα ετήσιον εις την  Ιερουσαλήμ, ωργισθη τοσον, ωστε και τον ναον του αγιου ταφου κατέσκαψε και ολα τα ευρεθέντα εις αυτον πλουτη εμεταφερεν εις τον βασιλικον θησαυρον[5].

Φ.  Ως επαυσε πάλιν το θαυμα.

Κ. Προς ολιγον καιρον· τοσον επικερδυσ εργαστήριον, του οποιου τα κέρδη απέλαυσαν διακοσιους σχεδον χρονους οι Δυτικοι Μοναχοι, δεν ητο πιθανον οτι εμελλαν να το αμελήσωσι πολυν καιρον κατασκαμμένον. Εκινησαν πάντα λιθον, εωσου εσυγχωρήθησαν πάλιν να το ανεγειρωσιν[6] απο συνεισφορας των πανταχου ευρισκομένων χριστιανων· και ουτω πάλιν επραγματευοντο το θαυμα, οχι ομως παντάπασιν ανενοχλητοι και απο τους Σουλτάνους, και ετι πλέον απο τους πλησιεστέρους Αραβας, των οποιων την αγριοτητα ηναγκάζοντο να χαλινονωσι με βαρυτάτους φορους.

Φ. Δεν ητον αρκετον το θαυμα να τους χαλινωση;

Κ. Τουτο επρεπε να ενεργηση εις τας ψυχας των Αραβων, αν ητον αληθινον θαυμα. Δια παρομοιας αναγκας γινονται τα θαυματα, και ομως οι καλοι θαυματουργοι ουτοι, κανενα Αραβα δεν επεστρεψαν εις του Χριστου την πιστιν· το θαυμα των ενεργειτο εις μονα τα πουγγια των προσκυνητων, οι οποιοι εκατηντησαν εις τοσην μωριαν, ωστε να τρεχωσι κατέτος εις την Ιερουσαλημ, οχι πλέον κατ´ ανδρας μερικως, αλλα κατα χιλιαδας ανδρων. Τοιαυτη συνοδια, επτα χιλιαδων Γερμανων, εκινησαν κατα το 1064 ετος εις προσκυνησιν του αγιου ταφου, καλως ωπλισμενοι δια να αντιστεκωσιν εις τας καταδρομας των Αραβων[7].

Φ.  Εδώ εχρειαζετο νέον άλλο θαύμα, να πειση τους  Αραβας ν αφινωσιν ησυχους και τους προσκυνητας, και τους Λατινους Μοναχους.

Κ. Το ενηργησαν και τουτο, οχι κυριως θαυμα, πολλα θαυμασιον ομως εργον.

Φ. Ποιον;

Κ. Επενοησαν να κυριευσωσιν αυτοι, αρπαζοντες την Ιερουσαλημ απο τους Σουλτανους, και υποτασσοντες τους Αραβας.

Φ. Τους σταυρικους πολεμους (σταυροφορίες) λεγεις.

Κ. Μολις επερασαν πεντηκοντα χρονοι απο την τελευταιαν ανεγερσιν του  Ιεροσολυμιτικου ναου και εκηρεχθη (1095) ο πρωτος σταυρικος πολεμος, και αναγορευθη (1099) βασιλευς χριστιανος της  Ιερουσαλημ, και σχεδον ολης της Παλαι­στινης, Γοδεφριδος ο Βουϊλλών[8]. Τουτο ητον αληθως αξιον να δοξολογηθη, αν οχι ως θαυμα, ως εργον καν θαυμασιωτα­τον, αν εγεννατο απο ζηλον αληθινον, και οχι απο θεοβλάβειαν των Λατινων χριστιανων· των οποιων (ως ειπαν αλλοτε περι του πολεμου των  Ιεβουσαιων κατα του Δαυϊδ, οτι «Αντεστησαν οι τυφλοι και οι χωλοι[9],» μεγα μερος του κινησαντος στρατευματος να ελευθερωση απο τους Σαρακηνους την πολιν του Δαυϊδ, ησαν αληθως τυφλοι και χωλοι την ψυχην, επειδη επιστευαν, οτι η αποκτησις της Ιερουσαλημ εμελλε να εξαλειψη ολας τας προ της εκστρατειας ανομιας των, και οσας δεν επαυσαν να ανομωσιν εις αυτην την εκστρατειαν, καταστρέφοντες πολύις, ληστευοντες, φονευοντες ανδρας και γυναικας αθωους, βιαζοντες παρθενους, εις ενα λογον, πρασσοντες οσα απαγορευει με απειλην κολασεως ο Χριστος, του οποιου εφεραν σημειον τον σταυρον.

Φ.  Η εκστρατεια ομως αυτη δεν ητον εργον των φραγκο­πατερων της  Ιερουσαλήμ.

Κ.  Επειδη γνωριζεις την ιστοριαν των σταυρικων πολεμων, ελησμονησες οτι αυτοι εδωκαν την αφορμην της εκστρατειας, προσκλαιομενοι καθημεραν εις τους κατα την Ευρωπην ομοθρήσκους των δια τα εκ των Σαρακηνων κακά; Ελησμονησες οτι ο αιτιος του πρωτου σταυρικου πολεμου ητο Μοναχος, οτι εστρατηγησεν αυτοπροσωπως μερος του στρατευματος; Ελησμονησες οτι εις το στρατευμα τουτο ησαν και πολλαι μυριαδες αλλων Μοναχων, περιζωσμενων αγγελου εξολοθρευτου ρομφαιαν;

Για τη συνέχεια βλέπε στα «άρθρα» μέρος γ



[1] «Συμβουλευσον ουν, αγαπητε, τοις αδελφοις εκδημειν απο του σωματος Προς τον Κυριον, και μη απο Καπαδοκιας εις Παλαιστινην.» Γρηγορ. Νυσσ.

[2] Mont-Saint-Michel, Abbaye de Benedictins. Ιδε BECKMANN, Litteratur. der alter. Reisebeschreib, II, S. 517-520.

[3] Ο Φωτιος ηκμαζε κατα το 857 ετος.

[4] Ο  Καλιφάς απέθανε κατά το 809 και ο Κάρολος κατά το 814ο έτος από Χριστού.

[5] MOSHEM, de lumin. sanct. sepulcr. § XI, pag. 256.

[6] Δια μεσιτειας (λεγουν οι ιστορικοι) της μητρος του Βαμριλλάχ, ητις ητο χριστιανη, ονομαζομενη Μαρια. Κατ  αλλους, μετα τον θανατον του Βαμριλλάχ, απο τον υιον του Δαερ, και κατ  αλλους, αλλως. MOSHEM, de lumin. Sanct. Sepulcr. § XII, pag. 261.

[7] Ιδε Λεξικ. Βιογραφ. τομ. ΙΧ, σελ. 233,  Αρθ. Urbaiu II, εκδ. 1789.

[8] Godefroi de Bouillon. Ιδε Muller, Hist. Unicersel., Trad. Franc. tom. II, pag. 389.

[9] Βασιλ. Β. ε, 6.


{backbutton}